Có một giai đoạn tôi tự tin nói mình “có hơn 3 tỷ tài sản” — cộng luôn giá trị căn hộ đang ở, theo giá thị trường lúc đó môi giới báo. Nghe cũng có lý: đó là tài sản đứng tên tôi, giá trị thật, không phải con số bịa.

Rồi có một tháng công ty cắt giảm nhân sự, tôi nằm trong danh sách. Lúc đó câu hỏi không còn là “tôi có bao nhiêu tài sản” nữa. Là “tôi sống được bao lâu nếu không có lương”.

Và câu trả lời làm tôi sững lại: gần như không đáng kể. Vì căn nhà 3 tỷ đó, tôi đang ở. Bán nó thì lấy gì để ở, và bán một căn nhà không phải chuyện làm trong một tuần.

Tài sản trên giấy khác tài sản dùng được

Tôi vẫn nhớ cảm giác lúc ngồi tính lại: tiền mặt và tiết kiệm thật sự có thể rút ra dùng ngay, cộng lại chưa tới 60 triệu. Chia cho chi phí sống mỗi tháng khoảng 16 triệu, ra chưa đầy 4 tháng.

4 tháng, không phải “hơn 3 tỷ”. Hai con số đó mô tả hai thực tế hoàn toàn khác nhau, dù cùng một người, cùng một thời điểm.

Vì sao căn nhà đang ở không tính

Không phải vì nó không có giá trị. Vì giá trị đó không dùng được trong tình huống bạn cần nó nhất — lúc mất thu nhập. Bán nhà đang ở để có tiền sống nghĩa là đồng thời mất chỗ ở, một cái giá không ai muốn trả trừ phi không còn lựa chọn nào khác. Với hầu hết mọi người, đó là lựa chọn cuối cùng, không phải nguồn tiền dự phòng.

Xe đang dùng để đi làm cũng vậy. Nó là công cụ để tạo ra thu nhập tiếp theo, không phải tài sản dự phòng để tiêu.

Vốn tự do chỉ tính những gì thật sự rút ra dùng được mà không phá vỡ cuộc sống hiện tại: tiền mặt, tiết kiệm, chứng khoán, trừ đi nợ ngắn hạn.

Điều tôi đổi sau lần đó

Tôi không bán nhà, không đổi gì lớn. Tôi chỉ đổi cách tôi tự trả lời câu “tôi có bao nhiêu tài sản”. Không còn cộng cả căn nhà vào cho con số nhìn to hơn.

4 tháng khi đó nghe không dễ chịu. Nhưng nó là con số thật, và biết con số thật — dù nhỏ — vẫn tốt hơn tin vào một con số to mà không dùng được lúc cần.